• تهران
  • 021-82211425

در حوزه مالکیت فکری باید پیش از هرچیز تشخیص داد که معنای حمایت چیست و قرار است از چه چیز حمایت به عمل آید

در حوزه مالکیت فکری باید پیش از هرچیز تشخیص داد که معنای حمایت چیست و قرار است از چه چیز حمایت به عمل آید

چهارمین نشست از سلسله نشست‌های حمایت از فرش دستباف ایرانی، با مشارکت وزارت دادگستری و مرکز ملی فرش ایران به صورت مجازی برگزار شد.

آقای دکتر محمدصادق آزمندیان، مدیرکل دفتر حمایت از حقوق مالکیت صنعتی وزارت دادگستری در آغاز نشست بیان داشتند: «در جلسه گذشته مشخص شد که یکی از دغدغه‌های جدی فعالان حوزه فرش، کپی‌شدن نقشه‌های فرش است و درخواست آن‌ها شناخت ابزارهای قانونی حمایت است. پیرامون طرح صنعتی صحبت شد و در این جلسه درباره جلوگیری از کپی‌شدن نقشه فرش گفتگو خواهیم کرد.»

معاون حقوق مالکیت فکری وزارت دادگستری در ادامه این نشست اظهار داشتند: «در این سلسله‌نشست‌ها قصد بر آن است که درباره جایگاه مالکیت فکری در صنعت فرش دستباف مباحثه صورت گیرد. مالکیت فکری اصطلاحی است که در متن قوانین مورد استفاده قرار نگرفته است. این مفهوم یک چتر است که افراد متعددی زیر آن قرار دارند. درواقع مالکیت فکری نماد یک مجموعه است که زیرمجموعه‌های آن فیزیکی نبوده و ناملموس هستند. در قانون از این مصادیق گفتگو شده و نه از مالکیت فکری. در صنعت فرش نیز مالکیت فکری به‌طورکلی قابل بحث نیست و می‌بایست از هریک از آن مصادیق سخن گفت.»

دکتر محمود حکمت‌نیا در ادامه بیان داشتند: «کپی‌رایت اصطلاحی است که متعلق به نظام حقوقی امریکا و انگلستان است. در اروپا از حق مؤلف و هنرمند گفتگو می‌شود و حقوق ما نیز تابع نظام اخیر است. کپی‌رایت در حقوق ایران اصطلاحی رایج است، اما واقعیت آن است که در نظام حقوقی ما کپی‌رایت جایی ندارد و ما مانند اروپا از حق مؤلف و هنرمند سخن می‌گوییم. اما چون از ابتدا میان حقوقدانان واژه کپی‌رایت رایج بوده، ما نیز از همین واژه استفاده می‌کنیم. در این جلسه قصد بر آن است که تلقی فعالان صنعت فرش از کپی‌رایت را بدانیم و از آن رفع ابهام نماییم.»

ایشان افزودند: «در مالکیت فکری باید ابتدا دید که معنای حمایت چیست و قرار است از چه چیز حمایت صورت گیرد؟ در کپی‌رایت بحث این است که نقشه فرش ابتدائاً نباید کپی نقشه دیگری باشد. اگر نقشه صاحب داشته باشد، کپی‌کردن تخلف است. اگر صاحب نداشته باشد، کپی‌کردن جرم نیست اما اگر شخص دیگری از کپی استفاده کند، کپی‌کننده اول حق اعتراض ندارد. ایران به معاهده برن ملحق نشده است و بنابراین آثار ما در خارج از کشور قابل حمایت نیست، همان‌طورکه آثار خارجی در ایران قابل حمایت نیست. البته آثار خارجی درصورتی در ایران حمایت نمی‌شود که نقشه کپی‌شده از اثر خارجی به خارج صادر نشود. اگر صادر شود و کشور مقصد عضو معاهده برن باشد، این امر نقض کپی‌رایت محسوب می‌شود. مثلاً ترکیه عضو معاهده برن است. اگر نقشه فرشی از آن کشور توسط یک ایرانی کپی شود، قابل صدور به اعضای معاهده برن نیست. اگر نقشه فرش ایرانی توسط یک ترکیه‌ای کپی شود، آن را به همه‌جا می‌تواند صادر کند جز ایران، چون آن نقشه در داخل ایران کپی‌رایت دارد، بااین‌که قابل پیگیری در خارج از ایران نیست.»

آقای حکمت‌نیا در تبیین کپی‌رایت درحوزه فرش اظهار کردند: «موضوع در کپی‌رایت کپی‌نکردن است. گاهی کپی‌کردن ممنوع و جرم است، یعنی یک اثر دیگر کپی شود، ایرانی باشد و دارای حمایت هم باشد. گاهی نیز کپی می‌کنید و برای این کار آزاد هستید اما از شما حمایتی صورت نخواهد گرفت. در طرح صنعتی جدیدبودن شرط بود، اما در کپی‌رایت این شرط وجود ندارد. کپی‌رایت نقشه فرش سه شرط دارد: 1- نقشه کپی نباشد؛ 2- نقشه میزانی از خلاقیت را دارا باشد یعنی ساده نباشد؛ 3- نقشه قابلیت انتساب به خود طراح را داشته باشد. برای کپی‌رایت ثبت الزامی نیست. نقشه بلافاصله بعد از طراحی قابل بافتن است. اگر کسی کپی کرد در دادگاه قابل پیگیری است. این ثبت اختیاری به‌عنوان قرینه در دادگاه قابل استفاده است اما دلیل و سند محسوب نمی‌شود. نقشه فرش کپی نباید باشد، اما ایده مشابه در نقشه، کپی محسوب نمی‌شود.صرف مشابهت کپی محسوب نمی‌شود. در کپی‌رایت دو جرم مطرح است: کپی‌کردن نقشه و تحریف نقشه. در نقشه فرش باید نسبت طراحی‌های موجود سنجیده شود. پس از سنجش نسبت، کپی یا تحریف مشخص می‌شود و قابل پیگیری در دادگاه است. دادگاه این امر را به کارشناس ارجاع می‌دهد. کارشناس آثار و سبک آثار شما را می‌بیند، آثار و سبک آثار متهم را هم می‌بیند و اظهارنظر می‌کند.»

هم‌چنین ایشان خاطرنشان کردند: «ثبت فقط می‌تواند قرینه باشد اما تنها راه اثبات نیست. در دادگاه آن‌چه که باید اثبات شود کپی‌بودن است، اما از راه‌های فنی، نه ازطریق تاریخ ثبت. میزان خلاقیت به‌کاررفته در نقشه یک بحث فنی است که کارشناس درباره آن نظر می‌دهد.»

آقای حکمت‌نیا در پایان بیان داشتند: «حال باید دید نقشه فرش چه حقوقی ایجاد می‌کند. حقوق معنوی دارنده نقشه عبارت‌است‌از حق نام و حق بر عدم تحریف نقشه. حقوق مادی عبارت‌است‌از تولید، توزیع و فروش. این حقوق طبق قرارداد قابل انتقال است، اما حقوق معنوی قابل انتقال نیست. فرض بر آن است که همه حقوق مادی متعلق به طراح نقشه است و فقط به‌موجب قرارداد منتقل می‌شود. تغییر ایده نقشه پس از انعقاد قرارداد تحریف است و اجازه خاص نیاز دارد. ممکن است در قرارداد شرط شود که انتقال‌گیرنده حق تغییر در نقشه را داشته باشد. برای ذکر نام هم باید اجازه وجود داشته باشد تا در شناسنامه نقشه فرش قید شود. نقشه می‌تواند بی‌نام باشد یا درصورت اجازه با قید نام مستعار باشد، اما اگر نام انتقال‌دهنده بدون اجازه بیاید جرم است.»

هم‌چنین در این نشست آقای حنیفی، معاون مرکز ملی فرش ایران ابراز داشتند که می‌بایست چگونگی طرح دعوا توسط دارندگان حق نیز تبیین شود. تشخیص سه عنصر کپی‌رایت که در این نشست گفته شد در ایران با مرکز ملی فرش است. یک دستورالعمل در مرکز درحال تدوین است تا فرآیند کارشناسی و تشخیص در کمیسیون طبق آن انجام گیرد. هم‌چنین مرکز ملی فرش برای روابط قالیباف با کارفرما نمونه‌قرارداد دارد و الگوی همین قراردادها می‌تواند برای نمونه‌قرارداد طراحی نقشه فرش بین سفارش‌دهنده و طراح مورد استفاده قرار گیرد. مرکز ملی فرش می‌تواند دراین‌زمینه با وزارت دادگستری همکاری کند.

در این جلسه برخی از فعالان حوزه فرش دستباف از مناطق مختلف کشور نیز به بیان پرسش‌ها و دغدغه‌های خود پرداختند.

دسته بندی


پروژه ها


مدیریت مالکیت فکری- آسیب‌شناسی تجاری‌سازی مالکیت فکری در ایران
نشست مدیریت مالکیت فکری و اقتصاد دانش‌بنیان
معاهده همكاري در ثبت اختراعات
آيين‌نامه مشترك ‌موافقتنامه مادريد و پروتکل مربوطه
موافقتنامه‌ نیس درباره طبقه بندی علایم تجاری

اطلاعات تماس