• تهران
  • 021-82211425

مدیریت مالکیت فکری- آسیب‌شناسی تجاری‌سازی مالکیت فکری در ایران

مدیریت مالکیت فکری- آسیب‌شناسی تجاری‌سازی مالکیت فکری در ایران

وضعیت ایران در تجاری‌سازی مالکیت فکری

درحوزه مدیریت مالکیت فکری هدف از تجاری‌سازی آن است که با بهره‌گیری از این حوزه، کالاها وارد مراحل تولید، توسعه، تبلیغات و فروش شوند. همه نهادها و ارگان‌های اقتصادی یک کشور، در مراحل مختلف تجاری‌سازی سهیم هستند. در این بخش، وضعیت کشور کره‌جنوبی به عنوان کشور پیشرو و نمونه در تجاری‌سازی و موقعیت ایران در این حیطه، مورد تحلیل قرار می‌گیرد.

الف- در نتیجه اجرای پروژه «تبادل دانش» بین وزارت دادگستری جمهوری اسلامی ایران و سازمان مالکیت فکری کره‌جنوبی، درخصوص موضوع تجاری‌سازی نتایج زیر به دست آمد:

در بررسی وضعیت تجاری‌سازی مالکیت فکری در کره در سال 2016:

  • 146 پژوهشگاه و 152 دانشگاه بررسی شدند.
  • در سال 2016، 1308 فناوری جدید وارد فرآیند تجاری‌سازی شد.
  • در این سال، 12000 فناوری انتقال داده شد که ارزش تجاری آن 860/1 میلیارد دلار می شود.

همچنین دولت کره بسترهای قانونی و برنامه‌ای زیر را تدارک دیده است:

  • دولت کره در سال 2000 نیز برای توسعه و انتقال فناوری قوانین جدیدی را در راستای توسعه و تجاری‌سازی فناوری به تصویب رساند.
  • در چارچوب این قوانین، هر سه سال یک بار، یک برنامه اجرایی می‌شود.
  • در حال حاضر ششمین برنامه اجرا می‌شود.
  • عامل مهم موفقیت مالکیت فکری و تجاری‌سازی در کره‌جنوبی قوانین مالکیت فکری هستند.
  • هدف کلی این قوانین آن است که خط‌مشی حمایت از تجاری‌سازی به خوبی پیاده‌سازی و اجرا شود.
  • این قوانین، سازمان مخصوصی را برای انتقال فناوری را تعیین کرد و این سازمان در این زمینه فعالیت داشته است.
  • هر ارگان دولتی، برای انتقال فناوری، کارشناسانی را انتخاب کرده تا در این حوزه فعالیت کنند.
  • دولت، ارگان مخصوصی را برای ارزیابی انتقال فناوری انتخاب کرده است.
  • در حال حاضر، تعداد 122 بخش خصوصی در زمینه سرویس ثبت اظهارنامه ها در حال فعالیت هستند.
  • همکاری ارگان‌های دولتی و خصوصی، باعث افزایش میزان تجاری‌سازی می‌شود.

 

ب- درنتیجه اجرای پروژه مذکور، شرایط فعلی ایران در زمینه آگاهی از مالکیت فکری در مقایسه با سایر کشورها مورد سنجش قرار گرفت:

  • دولت ایران به دنبال تغییر ساختار اقتصادی و تجاری است و سیاست توسعه اقتصادی را دنبال می‌کند تا فضای حاکم بر بازار را عوض کند.
  • به دلیل افزایش میزان تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان، میزان ثبت اختراعات بیشتر شده است.
  • سطح آموزشی ایران بسیار بالاست. به همین دلیل، بستر توسعه فناوری جدید در ایران فراهم شده است ولی متاسفانه سیستم حمایتی در این زمینه ضعیف است.

در ایران شرکت‌های استارت‌آپ استفاده‌کننده از تلفن‌های هوشمند (اسمارت‌فون‌ها) افزایش یافته است:

  • در این راستا بانک ملی ایران 26 میلیون دلار برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان سرمایه‌گذاری کرده است.
  • در حال حاضر بیش از 400 شرکت دانش‌بنیان در تهران در حال کار است.
  • تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان از 52 شرکت در سال 2014 به 2732 مورد در سال 2016 رسیده است.
  • در نتیجه، بستر و زمینه تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران بهتر شد.
  • در حال حاضر در ایران 40 میلیون نفر از اسمارت‌فون ها و 69 میلیون نفر از سرویس‌های موبایلی و 23 میلیون نفر از بازی‌های موبایلی استفاده می‌کنند.
  • در حالی که در ایران، بازار شرکت‌های دانش‌بنیان روبه فزونی است؛ اما متاسفانه زیرساخت‌های سیستمی و قوانین شرکت‌های دانش‌بنیان کامل نبوده و افزون بر آن، مشکلات تامین مالی نیز وجود دارد.

هر شرکت جدیدی که به لحاظ اقتصادی بخواهد موفق باشد باید:

  • فناوری عالی و مناسبی داشته باشد؛
  • سازمانی برای حمایت از آن‌ها فعال شود؛
  • کارشناسان عالی در آن آموزش داده شوند؛
  • باید مورد حمایت مالی قرار گرفته و سرمایه گذاری‌های لازم در آن‌ها انجام شود.

94 % شرکت‌های فعال در ایران، شرکت‌های کوچک و متوسط‌اند. با توجه به نحوه فعالیت کنونی این بنگاه‌ها، در راستای صنعتی‌سازی فناوری و اختراعات، حمایت از این شرکت‌ها بسیار حائز اهمیت است. در حال حاضر دو خط‌مشی و راهبرد برای حمایت از آن‌ها وجود دارد. طبق تحقیق انجام شده از ده شرکتی که فناوری‌ها و اختراعاتشان را ثبت کرده‌اند، مشخص شده که از نظر این شرکت‌ها، بهترین خط‌مشیِ حمایت، تأمین مالی است. هم چنین توسعه کسب‌و‌کارهای نوپا (استارتاپ‌ها) و حمایت از زیرساخت‌هایِ دانشگاهی، یک خط‌مشیِ حمایتی مناسب عنوان شده است.

در ایران، برای آن که اختراعی حمایت دولت را جذب کند، می‎بایست یک فرآیند ارزیابی سخت و طولانی را طی کند. اگر شرکتی خواهان حمایت مالی از دولت باشد، می‌بایست فرآیندی را طی کند که گاه به دلیل پاره‌ای از پیشامدهای اداری، این عملیات چند سال به درازا می‌کشد و اگر مسئولین امر طی این چند سال تغییر کنند، همه عملیات ارزیابی می بایست از نو آغاز شود.

چون اکثر شرکت‌های کوچک و متوسط سیستم فناوری و تجهیزات آموزشی ندارند، برای دریافت اطلاعات تحلیلی درباره وضعیت حمایت از حقوق این شرکت‌ها در حیطه مالکیت فکری، از سیستم دانشگاه‌ها استفاده می‌شود. متأسفانه هنوز شرکت‌های کوچک و متوسط در ایران، اطلاعات دقیقی در زمینه حقوقِ مالکیت فکری ندارند. حتی بعضی از شرکت‌ها عنوان می‌کنند که ثبت اختراع امری بی‌فایده است. بنابراین، برای چنین شرکت‌هایی باید آموزش حقوق مالکیت فکری بیشتر شود. طبق قاعده، صنعتی‌سازیِ فناوری، اختراعات و اکتشافات یک فرآیند چند مرحله‌ای است؛ اما تصور برخی از این شرکت‌ها آن است که ثبت اختراعات در مرحله‌ی آخر این فرآیند قرار دارد.

قابلیت رقابت بنگاه‌های کوچک و متوسط ایران، در وضعیت نامناسبی است. نمودار زیر گزارشی از وضعیت 60 کشور در ابعاد مختلف مرتبط با رقابت و مقایسه ایران با آن‌ها است:

طبق این نمودار:

  • وضعیت ایران به گونه‌ای است که از متوسط جهان پایین‌تر است.
  • برای تأسیس و راه‌اندازی شرکت‌های دانش‌بنیان باید فرآیندهای کوتاه‌تر و راحت‌تری ارائه شود.
  • در کره دیگر شرکت‌ها و موارد موفقی وجود دارند که قابل الگوبرداری هستند.
  • دولت کره به دنبال گسترش بخش‌های تحقیق و توسعه (R&D) بوده و در این زمینه موفق عمل کرده است. با حمایت از تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان میزان این شرکت‌ها بیشتر شد. ما انتظار داریم دولت ایران نیز از این تجربه کره استفاده کند.

در اینجا، برای نمونه به عوامل کلیدی موفقیت کشور کره‌جنوبی در حوزه فوق اشاره می‌شود:

  • رئیس‌جمهور و مقامات عالی کره به وضعیت سیستم و احتمال موفقیت اعتماد داشتند و پشتیبانی کردند.
  • سیاست حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در اولویت قرار گرفت تا نظر آن‌ها جلب شده و نظرشان منعکس شود که بدین منظور با آن‌‌ها ارتباط تنگاتنگی برقرار شد.
  • حتی یک سازمانِ مخصوص برای حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط (SMEs) را تأسیس کرد.
  • در 16 استان؛ 11 شعبه تأسیس شد و بر اساس شرایط هر شرکت از آن‌ها حمایت شد.
  • سه قانون برای حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط را به تصویب رساند.
  • حمایت‌های مختلف، حمایت مالی، حمایت از منابع انسانی و … مخصوصاً از نظر مالی حمایت بیشتری کرده و می‌کند.

اینک چند خط‌مشی جدید برای حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط در ایران پیشنهاد می‌شود:

  • حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط و حمایت از مالکیت فکری باید به یک میزان باشد.
  • باید زمینه و بخش تحقیق وتوسعه برای بنگاه‌های کوچک و متوسط و شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم شود.
  • سیستم حمایت از اطلاعات و اختراعات راه‌اندازی شود.
  • دولت باید هزینه ثبت اختراعات بین‌المللی را برای بنگاه‌های کوچک و متوسط حمایت کند.
  • سیستم کارشناسی و نهادسازی در سطح عالی را راه‌اندازی کند.

پیگیری و هماهنگی انجام امور فوق با شورای سیاست‌گذاری است و این موضوعات به صورت دوره‌ای در جلسات شورا مورد بحث قرار می‌گیرد و خصوصاً پیرامون تجاری‌سازی مالکیت فکری که یکی از نیازهای کشور است، برنامه‌هایی در حال تدوین است.

باید خاطرنشان ساخت که برای پیشبرد اهداف نظام مالکیت فکری کشور، وجود یک مرجع مشخص با وظایف و اختیارات تعریف شده، که در ساختار دولت در جای درست و مناسب قرار داده شده باشد، ضروری است. در غیر این صورت، عدم انطباق عملکرد یک مرجع غیرتخصصی با اهداف نظام مالکیت فکری و تداخل اقدامات دیگر دستگاه‌های دخیل در حوزه مالکیت فکری در کار آن مرجع، موجب توقف و رکود خط‌مشی‌ مالکیت فکری کشور می‌گردد و اصلی‌ترین و مهم‌ترین نتیجه چنین وضعیتی، فاصله‌گرفتن متولیان سیاست‌گذاری و اجرا از ذینفعان واقعی مالکیت فکری است.

دسته بندی


پروژه ها


مدیریت مالکیت فکری- آسیب‌شناسی تجاری‌سازی مالکیت فکری در ایران
نشست مدیریت مالکیت فکری و اقتصاد دانش‌بنیان
معاهده همكاري در ثبت اختراعات
آيين‌نامه مشترك ‌موافقتنامه مادريد و پروتکل مربوطه
موافقتنامه‌ نیس درباره طبقه بندی علایم تجاری

اطلاعات تماس